Gevangen zijn in de Bijzondere Strafgevangenis Leeuwarden

Huis van Opsluiting en Tuchtiging

De geschiedenis van de Bijzondere Strafgevangenis begint in 1499. Er werd een Blokhuis gebouwd om de bewoners van Leeuwarden en omstreken te beveiligen tegen de constante twisten tussen de Schieringers en de Vetkopers. Vanaf het moment dat het Blockhuis, in 1579, onder eigen beheer kwam was het terrein  constant aan verandering onderhevig. 

 

Het moest kracht uit blijven stralen om zo de veiligheid te waarborgen voor de bevolking tegen de oproerkraaiers maar werd ook een gedeelte van het terrein in gebruik genomen als toevluchtsoord  voor de minder bedeelde bevolkingsgroep.

 

Tevens kwam er een cellencomplex voor de vagebonden en raddraaiers die het terrein onveilig maakten. Het groeide uit tot een Huis van Opsluiting en Tuchtiging. 

Na een dubbele ontsnapping in 1862, waaronder gedetineerde Seip glasplaat GN0763 aan deel nam, werd er besloten om het toenmalige Huis van Opsluiting en Tuchtiging geheel af te breken en een sterke gevangenis voor in de plaats neer te zetten. Een delegatie uit het gevangeniswezen had onderzoek gedaan naar het gevangenissysteem in Pennsylvania. Hier werden gedetineerden in isolement gehouden door elk een cel toe te wijzen, dit systeem werd met open armen ontvangen.

In de gevangenis van Leeuwarden werden zwaar veroordeelde mannelijke gevangenen geplaatst die minstens vijf jaar tot levenslang afgestraft waren. De eerste vijf jaar werd dus op cel doorgebracht waarna ze in gemeenschap hun tijd verder uit moesten zitten.  


Isolement

Celkap

De eerste vijf jaar was zwaar voor de gevangenen in Leeuwarden. Hun identiteit werd afgenomen en ook de geneugten als lezen, roken en contact met familie werd niet toegestaan. De criminele besmetting moest tegengegaan worden en deze" afbraak" was de beste manier om tot dat resultaat te komen.

 

Twee keer per week mocht er worden gelucht in de luchtkooien en op zondag verplicht naar de kerk. Tijdens deze wandelingen buiten de verblijfcel moest de identiteit afgeschermd worden daarom werd er verplicht een celkap gedragen en in stilte je weg vervolgen. 


Gemeenschap

kooien gevangenen

Als het isoleren was doorstaan  werd de laatste periode van het verblijf in de Bijzondere Strafgevangenis van Leeuwarden in gemeenschap doorgebracht.

 

Op de begane grond was er ruimte voor de werkzalen waar een groot deel van de dag werd doorgebracht. In de avonduren en nacht verbleven de gevangenen in een alcoof, de stalen kooi.

 

In de Bijzondere Strafgevangenis van  Leeuwarden waren 450 kooien naast elkaar geplaatst op de bovenverdiepingen van het alcovengebouw..  

Dit regiem kwam niet ten goede aan zowel de geestelijke als lichamelijke gezondheid van de gevangene. Velen konden geestelijk het geïsoleerd zijn niet aan, met gevolg dat ze werden overgebracht naar Rijks krankzinnigengestichten in het land. Halverwege 1900 zijn isolement regels voor de gevangenissen drastisch veranderd ten behoeve van de gedetineerden.

 

Zo ook de mannen van de glasplaat. Waar een naam aan kon worden bijgeschreven, is een persoonlijke pagina voor gemaakt. Met gegevens uit registers en gerelateerde krantenberichten is een begin gemaakt in dit groeiend historisch document van deze gevangenen op glas. Helaas zijn namen in de historische kranten niet altijd goed geschreven of gedeeltelijk weggelaten wat het vinden bemoeilijkt.

 

Er komen in de registergegevens woorden en uitdrukkingen voor die wij vandaag de dag binnen het gevangeniswezen niet meer tegenkomen. Via het linker menu word je omgeleid naar de pagina’s waar deze termen in de arbeid werden toegepast en kun je meteen gebruik maken van de optie om de straffen nader toegelicht te zien.